Vendor lock-in, de Data Act en het verschil met echt eigenaarschap

Uw contract loopt af, u wilt overstappen, en pas dan blijkt de echte prijs. De gegevens staan in een formaat dat alleen de leverancier vlot leest. De export wordt per gigabyte afgerekend. De opzegtermijn is langer dan u dacht. Op dat moment betaalt u niet meer voor software, u betaalt voor het recht om te vertrekken.

Lock-in is geen IT-detail, het is een bestuursrisico

Wie voor een kernsysteem tekent, tekent ook voor de weg naar buiten. Dat tweede deel staat zelden in de offerte, en toch bepaalt het uw positie voor de hele looptijd. Bij systemen die de dagelijkse operatie dragen, gaat het niet om maanden maar om jaren. Afhankelijkheid kost u dan op plaatsen die nooit op de factuur verschijnen.

Begin bij de prijs. Een leverancier die weet dat overstappen maanden werk en een stevig budget kost, heeft weinig reden om bij verlenging scherp te blijven. De verhoging komt netjes bij de renewal, precies wanneer teruggaan geen echt alternatief meer is. U onderhandelt dan niet over de waarde van het product, maar over wat de uitgang mag kosten. Zwakke positie, en de overkant weet het.

Dan is er uw tempo. U volgt de roadmap van de leverancier in plaats van die van uw eigen markt, en een koppeling die uw operatie nodig heeft, schuift stil naar een volgend kwartaal of van de lijst af. Het scherpst wordt het bij continuiteit. Wordt het product uitgefaseerd, de leverancier overgenomen of het licentiemodel herzien, dan verschuift dat risico rechtstreeks naar uw balie, uw magazijn en uw boekhouding. Een bestuur dat lock-in wegzet als een technische keuze, heeft het bij de verkeerde afdeling gelegd.

Wat de Data Act nu afdwingt

U staat er intussen niet meer alleen voor. De Data Act, Verordening (EU) 2023/2854, is in werking sinds 11 januari 2024 en van toepassing sinds 12 september 2025. Ze pakt het overstappen tussen clouddiensten rechtstreeks aan en duwt een stuk macht terug naar de klant. Concreet legt ze dit op:

• Aanbieders moeten commerciele, technische en contractuele obstakels voor overstappen wegnemen.
• Functionele gelijkwaardigheid en interoperabiliteit moeten ondersteund worden, zodat uw processen ook na de overstap blijven draaien.
• De opzegtermijn wordt begrensd tot twee maanden.
• De eigenlijke overstap moet binnen dertig dagen rond kunnen zijn.
• Overstap- en egresskosten worden stapsgewijs afgebouwd.

Voor wie tekent, betekent dat het einde van 'u zit nu eenmaal vast' als geldig antwoord. En voor de mensen die de migratie later moeten uitvoeren is het minstens zo belangrijk: een leesbaar exportformaat en een werkend migratiepad zijn voortaan contractueel afdwingbaar, niet iets wat u er achteraf bij moet bevechten. Dat is een reele verschuiving, en ze valt in uw voordeel uit.

Overstapbaar is nog niet hetzelfde als eigenaar

Het verschil zit in een simpele vraag: waar woont de broncode? In het klassieke model huurt u toegang tot software die iemand anders bezit, en regelt een verordening in het beste geval een net vertrek. Bij echt eigenaarschap is vertrekken geen project op zich, want er valt niets achter te laten. U bouwt van meet af aan op wat al van u is.

Bij ons ziet dat er zo uit, en het verklaart waarom 'hoe raken we hier weer weg' bij onze klanten bijna nooit een vraag is:

• De code staat vanaf dag 1 in uw eigen repository, niet in de onze.
• De stack is standaard open source: Kubernetes, PostgreSQL, ClickHouse en Metabase, zonder gesloten formaat dat iemand later moet ontcijferen.
• Een escrow-regeling geeft u in elk scenario toegang tot de bron.
• Het platform is overdraagbaar aan elke integrator, ook eentje die niet YK heet.
• Elke golf sluit af met een go/no-go, zodat stoppen kan zonder dat u het geheel verliest.

Open source is daarbij geen ideologie, maar een praktische garantie. Draait uw platform op PostgreSQL, dan leest elke ontwikkelaar met kennis van PostgreSQL uw gegevens, vandaag en over tien jaar. Geen gesloten formaat om te reverse-engineeren, geen exportknop om af te wachten. De interoperabiliteit die de Data Act als recht formuleert, is hier gewoon de manier waarop het gebouwd is.

Wat u nu het beste vraagt

Leg voor u een volgend contract tekent twee vragen op tafel. Aan de leverancier: waar staan onze code en onze data, in welk formaat nemen we alles volledig mee, en wat kost vertrekken op dag een van het contract? Aan uzelf: als deze partij morgen wegvalt, draait de zaak dan door? Het antwoord op die tweede vraag is uw echte risicoprofiel.

De Data Act heeft de deur van de markt opengezet, en dat is winst voor iedereen die ze eerder dichtvond. De volgende stap is niet wachten tot u het recht mag inroepen, maar systemen kiezen waar die deur nooit op slot heeft gezeten. Eigendom is geen exitclausule achteraan het contract. Het is het uitgangspunt vooraan.